Ogródek ziołowy


  Zioła są  zazwyczaj używane do przyprawiania potraw, w celach leczniczych, a nawet do zwalczania szkodników, lech często służą też jako rośliny ozdobne.

  Zrywamy je zwykle na bieżąco, gdy są nam potrzebne do potraw. Najwięcej cennych składników jest jednak w ich liściach zanim wejdą w okres kwitnienia. Najsilniejszy aromat mają listki zbierane w godzinach przedpołudniowych.

  Dobrze jest przycinać lub uszczykiwać wierzchołki ziół, bo lepiej się rozkrzewią. Dotyczy to m.in. bazylii i mięty. Majeranek zbiera się ścinając pędy po ukazaniu się pierwszych pąków kwiatowych, a potem zasusza. Osobną grupą są zioła nasienne, a więc koper, kolendra, kminek czy anyż. Ich zbiory odbywają się wtedy, gdy nasiona dojrzeją, czyli zwykle w lipcu-sierpniu.

 

 

Większość ziół potrzebuje miejsc osłoniętych od silnych wiatrów i dużej ilości światła gdyż wtedy mają większą zawartość olejków eterycznych i są bardziej aromatyczne. A jak zaaranżować ogród ziołowy?

 

1. Możemy taki ogródek z ziołami potraktować jako całość. Zioła rosną wtedy w naturalistycznych zestawieniach z kwiatami kwitnącymi, drzewami i krzewami.

 

2. Można też zredukować go do niewielkiego ogródka otoczonego niskim żywopłotem z bukszpanu, w którym uprawia się zioła lecznicze i rośliny przyprawowe.

 

3. Jako ogród w stylu wiejskim - wtedy rośliny zielne wykorzystujemy  jako motyw przewodni aranżacji- pozwalajac im się swobodnie rozrastać na kwaterach mieszając z warzywami, kwiatami i krzewami. Ogród ziołowy można potraktować w sposób czysto dekoracyjny, pamietajac że wiele ziół to piękne długo kwitnące rośliny, a w okresie kwitnienia przyciagną chmary kolorowych motyli i innych owadów.

 

4. Mały ogródek ziołowy można też zaaranżować w skrzynkach i pojemnikach na tarasie czy balkonie a nawet kuchennym parapecie :-)

 

 

 

GATUNKI ZIÓŁ DO OGRODU:

 

 

 

Mięta Pieprzowa (Mentha Piperita) - jest wieloletnią byliną o pełzających podziemnych kłączach, których rozrost  trzeba kontrolować. Mięta pieprzowa ma ciemnozielone owalne liście z czerwonawym zabarwieniem. Inne odmiany mają tak różne kształty i kolory liści, że sprawiają wrażenie różnych roślin.    

Miętę pieprzową zbiera się w lipcu i sierpniu, obrywając listki tuż przed kwitnieniem rośliny.

 

Roślina lecznicza i przyprawowa. W kuchni stanowi przyprawę do zup, ryb, mięs, potraw z sera, sosów, twarożków, sałatek, jako dodatek do orzeźwiających napojów. Ułatwia trawienie i reguluje pracę przewodu pokarmowego, ma działanie bakteriobójcze.

 

Bazylia Właściwa (Ocimum Basilicum)- jest rośliną jednoroczną. Ma słodkawy, pikantny smak, nieco podobny do goździków. Lubi słońce, wilgoć  i zaciszne miejsca. Do gruntu można ją wysadzać dopiero po połowie maja. Bazylia najlepiej smakuje przed kwitnieniem, dlatego przez całe lato trzeba usuwać pędy kwiatostanowe.

 

Ziele to jest wykorzystywane do dań z pomidorami oraz jako przyprawa do potraw z wieprzowiny. Baraniny, składnik podstawowy sosu typu Pesto.

 

Tymianek Właściwy (Thymus Vulgaris) - Zwany inaczej Macierzanką - jest wieloletnią krzewinką o sztywnych pędach i wąskich liściach. Zioło to ścina się w czasie lub na krótko przed kwitnieniem. Suszy w przewiewnym miejscu i przechowuje w szczelnie zamkniętym naczyniu, rozdrabniając bezpośrednio przed użyciem. Świeży jest bardzo piekący, więc nie należy dodawać go do potraw zbyt dużo. 

W kuchni wykorzystywany jako przyprawa do potraw tłustych i ciężkich – baraniny, wieprzowiny, dziczyzny, drobiu, pieczonych ziemniaków, pasztetów, kiełbasy i potraw warzyw strączkowych. Pobudza apetyt, ułatwia trawienie, działa wykrztuśnie i przeciwzapalnie.

Melisa lekarska (Melissa Officinalis) - Jest to przyprawowe wieloletnie zioło (bylina). Dorastające do 40 cm wysokości, roczny przyrost to 30 – 40 cm. . roślina o aromatycznym przyjemnym zapachu, kwitnie w VI-VIII, kwiaty biało - kremowe lub bało - fioletowe, rozkwitają w miejscach połączeń liści z łodygą. Jej liście mogą mieć kolor od żółtozielonego do ciemnozielonego. Podobne są w kształcie do liści mięty. Mają mocny, przyjemny zapach. Roztarte, nadają skórze dłoni zapach podobny do cytrynowego. Po ususzeniu ten zapach znika. Melisę można uprawiać zarówno w ogrodzie na rabatach oraz w domu w doniczce.

Surowiec Melisy są liść, maść z Melisy łagodzi zranienia i ukąszenia przez owady, kompresy likwidują bolesne obrzęki. Melisę stosuje się również do płukania jasnych włosów przy wypadaniu i łupieżu.

Melisa najczęściej spożywana jest w formie herbaty. W kuchni stosuje się ją jako dodatek do: sałatek, twarogu, ryżu, jaj, herbaty oraz do produkcji: win, dżinów i likierów.

Melisa lekarska ma bardzo szerokie zastosowanie w medycynie. Ma działanie uspokajające, stosowana też w bezsenności, pomaga przy rozstrojach żołądka i przewodu pokarmowego, działa przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, podczas gorączki schładza organizm, pobudza trawienie, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego pomaga w depresji oraz nerwicy, bólach głowy, bólach menstruacyjnych i zespole przewlekłego zmęczenia.

 

Szałwia lekarska -  (Salvia officinalis L.) -bylina lub półkrzew, osiąga wysokość 50-70 cm. Ma skłonność do pokładania się. Cała roślina lekko owłosiona. Rośnie na słonecznych zboczach i skałach, na glebach bogatych w wapń i w miarę wilgotnych.

Liście zrywane przed okresem kwitnienia są używane do dziś jako przyprawa. Stosuje się ją jako dodatek do sałatek, mięsnych i drobiowych farszów, ciast i deserów. Doskonale komponuje się z daniami, których składnikami są pomidory, kapusta i groch. Duże zastosowanie znalazła zwłaszcza w kuchni włoskiej.
Ma lekko gorzkawy smak, dlatego należy używać jej oszczędnie.

Już w pierwszym roku życia rośliny można zebrać 1/3 liści nie narażając jej na zniszczenie. W drugim roku ścina się pędy w początkowym okresie kwitnienia, kiedy zawierają najwięcej olejku eterycznego. Liście szałwi należy suszyć w miejscach ocienionych, przewiewnych, w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35°C. 

 

Oregano - lebiodka pospolita (Origanum vulgare) -  jest wieloletnim, odpornym na chłody ziołem. Oregano ma rozgałęzione łodygi i liście pokryte włoskami. Zioło to kwitnie od lipca do końca września - kwiaty fioletowo-różowe. Dobrze rośnie w doniczkach pod warunkiem, że jest przycinane w celu utrzymania okrągłego i krzewiastego kształtu. Należy wybrać doniczkę o średnicy 25-30cm. Jeśli hodujesz oregano z nasiona, można sadzić nasiona w doniczki na zewnątrz wczesną wiosną lub sadzić młode sadzonki po ostatnich przymrozkach. Umieścić doniczki w miejscu słonecznym z dala od wiatru. Podlewać regularnie, wystarczająco tyle, żeby trzymać glebę wilgotną. Nie przesadzać z ilością i częstotliwością podlewania.

Jego smak jest ostry i cierpki z silnym zapachem przypominającym tymianek. Ziele lebiodki zbiera się w początkach kwitnienia. Ścina się ulistnione i kwitnące wierzchołki pędów.

Ziele zawiera olejek eteryczny, glikozydy fenolowe, gorycz, garbniki.

Działa antyseptycznie, przeciwzapalnie, wykrztuśnie, rozkurczowo, żołądkowo, żólciopędnie i moczopędnie. Napar z ziela stosuje się przy chorobach przewodu pokarmowego, wątroby. Zewnętrznie - na kompresy przy bólach gardła, do kąpieli przy schorzeniach dermatologicznych, do płukania jamy ustnej.
Ziele jest aromatyczne i służy jako przyprawa kuchenna.

 

Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis) - jest w naszych warunkach klimatycznych niską krzewinką o drewniejących pędach. Ma aromatyczne, wąskie, zielono szare liście, które bardzo przypominają liście lawendy. Są one nieco grubsze, skórzaste, od spodu z białym, filcowatym nalotem. Po roztarciu liście charakterystycznie pachną.

Pochodzi on z gorącego klimatu śródziemnomorskiego i dlatego potrzebuje mocno nasłonecznionego stanowiska.

Można uprawiać go w donicach na tarasach i balkonach lub na ogrodowych, zacisznych rabatach. Warto pamiętać, że rozmaryn nie lubi ziemi kwaśnej ani zbyt wilgotnej (nadmiar wody w glebie powoduje choroby i zamieranie rośliny) – podłoże powinno przepuszczalne i bogate w wapń. Nie można podlewać go zbyt często, ani tym bardziej ustawiać donic na podstawkach z wodą! Po przekwitnięciu kwiatów warto lekko przyciąć pędy aby krzew zachował zwarty, gęsty pokrój przez resztę sezonu.

Kiepska odporność na mróz to chyba jedyna wada rozmarynu.

Łatwiej przezimować rośliny uprawiane w pojemnikach i donicach. Donicę zabieramy na czas zimy do jasnego i dość suchego miejsca. Ważne jest, aby rośliny nie przelewać, ponieważ może powodować to choroby i zamieranie korzeni. Trudniej przezimować okazy posadzone na ogrodowych rabatach. Jednak jeśli posadzimy je w bardzo zacisznym zakątku i w dobrze zdrenowanym podłożu (gdzie zimą nie zalega woda), mogą z powodzeniem przetrwać zimę w ogrodzie. Dodatkowo przed zimą można okryć rozmaryn gałązkami iglastymi lub białą agrowłókniną ogrodniczą.

Rozmaryn stanowi jeden z podstawowych składników mieszanki ziół prowansalskich. Doskonale nadaje się do przyprawiania ryb i mięsa. Dobrze komponuje się z baraniną, dziczyzna, jagnięciną, wieprzowiną oraz wędlinami. Można nim przyprawiać także sałatki, makaron, pizzę i ziemniaki. Nadaje niezwykły aromat likierom, winom i wódkom.

 

Herbatka z rozmarynu wspomaga leczenie chorób układu pokarmowego. Łagodzi skurczowe bóle żołądka i jelit. Zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, pobudza apetyt i poprawia trawienie. Rozmaryn ma właściwości moczopędne i żółciopędne. Działa wzmacniająco, hamuje rozwój bakterii i pomaga przy zaburzeniach krążenia obwodowego. Herbatka rozmarynowa jest polecana także w przypadku przeziębienia, grypy i zmęczenia.

 

Lubczyk ogrodowy - (Levisticum officinale) wyglądem przypomina nieco koper, choć liście ma podobne raczej do selera. Najłatwiej poznać go po zapachu - roztarte gałązki pachną jak popularna przyprawa do zupy (maggi). Najdogodniejsze dla niego  podłoże to gleba przepuszczalna i nie zbita, ciepła, z dodatkiem wapnia. Dobrze czuje się na glebach ilastych, gorzej na piaszczystych, ale też sobie z nimi radzi. Należy go regularnie podlewać.

Lubczyk na surowiec zbiera się jesienią najlepiej w drugim i trzecim roku uprawy

Właściwości lecznicze wykazuje przede wszystkim korzeń lubczyku. Posiada on delikatne działanie rozluźniające mięśnie jelitowe. Zapobiega nadmiernym wzdęciom oraz bólom brzucha. Niekiedy lubczyku używa się także jako dodatku do mieszanek ziołowych o działaniu moczopędnym.  Przyprawą są młode liście i susz z liści.

Kminek zwyczajny  - (Carum carvi L) roślina dwuletnia występująca powszechnie w Polsce na pastwiskach i łąkach. Jest rośliną przyprawową i leczniczą, powszechnie uprawianą. Posiada gruby, wrzecionowaty korzeń palowy i w pierwszym roku wegetacji wytwarza rozetę ciemnozielonych, ogonkowych liści. W drugim roku wybijają pędy kwiatowe. Na szczytach pędów wyrastają białe lub białoróżowe kwiaty zebrane w baldachach.

 

Stosowano go  do leczenia dolegliwości żołądkowych, przy biegunce, czerwonce, wzdęciach, kolce i jako środek moczopędny. Nasiona kminku zawierają sole mineralne, białka, cukry, kwasy organiczne, wosk, olejek, żywice, garbniki, flawonoidy – kwercetynę i kemferol. Obecnie wykorzystuje się kminek jako lek przy braku apetytu, niestrawności, wzdęciach lub często w mieszankach z innymi ziołami.

 

W kuchni jest przyprawą do wielu potraw mięsnych, jarzynowych, mlecznych, kiszonek, surówek i konserw.

Krwawnik pospolity- (Achillea millefolium) W ogrodach można też spotkać odmiany barwne tej rośliny. Szybko rozrasta się tworząc dość szerokie kępy. Na szycie łodyżki pojawiają się baldachy złożone z dużej ilości drobnych kwiatuszków w zależności od odmiany w kolorze białym, żółtym, pomarańczowym, różowym czerwonym i karminowym. Kwitnienie trwa dość długo - od czerwca do października. Kwiaty nadają się na kwiat ciety - dość długo zachowują świeżość w wazonie oraz do suchych bukietów. Osiaga wysokość około 60 cm.

 

Stanowisko słoneczne. Nie ma specjalnych wymagań dotyczących gleby, urośnie na każdej, nawet piaszczystej. Roślina całkowicie mrozoodporna. Dobrze znosi krótkotrwałe susze.

\

Ziele ścina się w okresie kwitnienia kilka centymetrów ponad powierzchnią ziemi i w celu wysuszenia rozpościera się cienką warstwą, bądź związane w pęczki zawiesza w miejscu cienistym i przewiewnym. Ma zapach aromatyczny i gorzki smak.

 

Ziele krwawnika pospolitego wzmaga wydzielanie soku żołądkowego, a tym samym i trawienie. Ponadto wpływa dodatnio na krążenie krwi, działa przeciwzapalnie i hamuje krwotoki wewnętrzne. Odwar sporządzony z krwawnika stosowany jest wewnętrznie w schorzeniach żołądka i zaburzeniach trawienia oraz jako środek przy krwotokach płucnych i nerkowych. Ponadto ma zbawienne działanie rozkurczowe przy silnych objawach menstruacyjnych. Krwawnik można też stosować zewnętrznie w celu łagodzenia stanów zapalnych skóry i błon śluzowych oraz na rany, aby przyspieszyć gojenie, a także do płukania jamy ustnej przy stanach zapalnych dziąseł.

 

Kocimiętka właściwa (Nepeta cataria L.)- Przypomina nieco znaną pokrzywę - ma trójkątne, zielono-szare liście i drobne, białe lub różowawe kwiaty. Osiąga do jednego metra wysokości, jest rośliną wieloletnią ( bylina). Kwitnie od czerwca do sierpnia. Na działkach często można spotkać odmianę botaniczną tego gatunku - kocimiętkę cytrynową (Nepeta cataria var. citriodora Balb.). Jest ona niższa od kocimiętki właściwej - dorasta do 70 cm, liście są karbowane, zbliżone kształtem do liści melisy. Kwiaty są białe lub liliowo różowe. Liście charakteryzują się delikatnym, cytrynowym aromatem.

 

Napar z kocimiętki stosowany bywa jako środek uspokajający, usuwajacy bóle głowy, kłopoty żołądkowe, kolkę u małych dzieci.

 

Przez całe wieki, zanim rozpowszechniła się herbata czarna, kocimiętka była uprawiana i używana jako popularna, codzienna herbata o miętowo-cytrynowym aromacie. Liście mają ostry, balsamiczny smak. Młode listki można dodawać do sałatek, a suszone i starte do przyprawiania mięsa.

Kocimiętka właściwa ma silne właściwości odstraszające różne owady, m.in. komary, karaluchy, a nawet szczury. Warto w jej sąsiedztwie uprawiać warzywa, szczególnie kapustne.

 

Nazwa rośliny wywodzi się od jej działania na koty, które zwabione zapachem rośliny lubią się w niej kłaść lub tarzać.

 

Nie wymaga specjalnych warunków, rośnie prawie w każdym rodzaju gleby, bardziej preferuje jednak gleby przepuszczalne. Stanowiska słoneczne , ale równie dobrze radzi sobie w miejscach zacienionych. Wyjątkowo odporna na suszę. Kocimiętka niekontrolowana w uprawie bardzo szybko się rozrasta i sama się rozsiewa, z tego powodu w pewnym momencie może stać się chwastemw ogrodzie.